فیلتر روغن خودرو چیست؟
یکی از مهمترین اجزای سیستم روانکاری خودرو، فیلتر روغن است که نقش حیاتی در حفظ سلامت موتور ایفا میکند. این قطعه وظیفه دارد که آلایندهها، ذرات فلزی و ناخالصیهای موجود در روغن موتور را تصفیه کرده و از ورود آنها به قطعات حساس موتور جلوگیری کند. عملکرد صحیح فیلتر روغن، تأثیر مستقیمی بر عمر مفید موتور و کیفیت روانکاری آن دارد. در اوایل قرن بیستم و با پیشرفت فناوری خودروسازی، نیاز به سیستمهای روانکاری بهینهتر بیش از پیش احساس شد. آن زمان، موتورهای احتراقی از روغن برای کاهش اصطکاک و جلوگیری از ساییدگی قطعات استفاده میکردند، اما هیچ مکانیزمی برای تصفیه روغن وجود نداشت. در نتیجه، ناخالصیها و ذرات معلق در روغن، به مرور باعث آسیب به قطعات موتور میشدند.
در سال ۱۹۲۳، اولین فیلتر روغن به نام Pure Oil Later توسط Ernest Sweetland و George H. Greenhalgh اختراع شد. این فیلتر اولیه با نام تجاری Purolator شناخته میشد که مخفف “Pure Oil Later” بود. این نوآوری، زمینهساز پیشرفتهای بعدی در صنعت فیلترهای روغن شد و امروزه تقریباً تمامی خودروها به فیلتر روغن مجهز هستند.
عملکرد فیلتر روغن
فیلتر روغن، یک محفظه استوانهای شکل است که درون آن از فیلترهای کاغذی یا الیافی استفاده شده است. هنگامی که روغن از موتور عبور میکند، فیلتر وظیفه دارد تا ذرات معلق، گرد و غبار، دوده و برادههای فلزی را جذب کند و روغن تصفیهشده را مجدداً به چرخه روانکاری بازگرداند. فرایند کار فیلتر روغن در چند مرحله انجام میشود:
- ورود روغن آلوده : روغن موتور که حاوی ذرات و ناخالصیهای مختلف است، وارد محفظه فیلتر میشود.
- عبور از لایههای فیلتر : روغن از میان لایههای فیلتر کاغذی یا فیبری عبور میکند که وظیفه جذب آلودگیها را دارند.
- جلوگیری از بازگشت آلودگی : برخی فیلترها دارای سوپاپ یکطرفه هستند که مانع از بازگشت آلودگیها به داخل موتور میشود.
- خروج روغن تصفیهشده : در نهایت، روغن تصفیهشده از طریق مجرای خروجی فیلتر به موتور بازمیگردد و چرخه روانکاری ادامه پیدا میکند.
انواع فیلتر روغن خودرو
فیلترهای روغن خودرو در انواع مختلفی تولید میشوند که هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند:
- فیلتر روغن کارتریجی (درونی) : این نوع فیلتر از یک محفظه فلزی جداگانه استفاده نمیکند و تنها یک کارتریج قابل تعویض دارد؛ بیشتر در خودروهای مدرن و برخی مدلهای اروپایی دیده میشود و دوستدار محیطزیست بوده و زباله کمتری تولید میکند.
- فیلتر روغن پیچی (یکتکه) : این نوع فیلتر شامل یک محفظه فلزی بسته است که فیلتر درون آن قرار دارد؛ رایجترین نوع فیلتر روغن در خودروهای امروزی است و تعویض آن راحتتر بوده و معمولاً با باز و بسته کردن پیچ نصب میشود.
- فیلتر روغن مغناطیسی : علاوه بر فیلترهای معمولی، از یک آهنربا برای جذب ذرات فلزی موجود در روغن استفاده میکند و به افزایش طول عمر موتور و جلوگیری از آسیب به قطعات داخلی کمک میکند.
- فیلتر روغن سانتریفیوژی : با استفاده از نیروی گریز از مرکز، ناخالصیهای سنگین را از روغن جدا میکند و بیشتر در موتورهای دیزلی و خودروهای سنگین مورد استفاده قرار میگیرد.
اهمیت تعویض فیلتر روغن
با گذشت زمان، فیلتر روغن اشباع شده و توانایی آن در جذب ناخالصیها کاهش مییابد. اگر فیلتر روغن بهموقع تعویض نشود، ممکن است مسیر عبور روغن مسدود شده و فشار روغن در موتور کاهش یابد که این موضوع میتواند آسیب جدی به قطعات متحرک موتور وارد کند. برخی از مشکلاتی که بهدلیل عدم تعویض بهموقع فیلتر روغن ممکن است رخ دهند:
- کاهش کیفیت روانکاری و افزایش اصطکاک بین قطعات موتور
- افزایش دمای موتور بهدلیل عدم جریان مناسب روغن
- ایجاد رسوبات و جرم در مسیرهای عبور روغن
- کاهش راندمان و قدرت موتور
- افزایش مصرف سوخت بهدلیل کاهش کارایی موتور
زمان مناسب برای تعویض فیلتر روغن
معمولاً توصیه میشود که فیلتر روغن همزمان با تعویض روغن موتور تغییر کند. زمان تعویض آن بسته به نوع خودرو، نوع روغن مصرفی و شرایط رانندگی متفاوت است، اما بهطور کلی، تعویض فیلتر روغن در یکی از بازههای زیر انجام میشود:
- هر ۵۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ کیلومتر برای خودروهای بنزینی
- هر ۱۰,۰۰۰ تا ۱۵,۰۰۰ کیلومتر برای خودروهای دیزلی
- طبق توصیههای دفترچه راهنمای خودرو
وظایف فیلتر روغن خودرو
یکی از مهمترین اجزای سیستم روانکاری موتور خودرو، فیلتر روغن است که نقش اساسی در حفظ سلامت موتور و افزایش طول عمر آن دارد. این قطعه وظیفه دارد تا ناخالصیها، ذرات معلق، دوده، برادههای فلزی و سایر آلودگیها را از روغن موتور جدا کرده و از ورود آنها به بخشهای حساس موتور جلوگیری کند. در این بخش، به بررسی وظایف اصلی فیلتر روغن و تأثیر آن بر عملکرد موتور خواهیم پرداخت.
-
تصفیه و پاکسازی روغن موتور
مهمترین وظیفه فیلتر روغن، تصفیه روغن موتور است. روغن موتور پس از مدتی استفاده، آلوده به گرد و غبار، دوده حاصل از احتراق و ذرات فلزی حاصل از سایش قطعات داخلی میشود. اگر این آلایندهها از روغن حذف نشوند، میتوانند باعث افزایش اصطکاک، کاهش کیفیت روانکاری و در نهایت آسیب به موتور شوند. فیلتر روغن با استفاده از لایههای فیلتراسیون کاغذی، الیافی یا فلزی این ناخالصیها را جذب کرده و از ورود آنها به مدار روانکاری موتور جلوگیری میکند. این فرایند باعث افزایش کارایی روغن و جلوگیری از فرسایش قطعات متحرک موتور میشود.
-
جلوگیری از سایش و خوردگی قطعات موتور
روغن موتور وظیفه کاهش اصطکاک بین قطعات متحرک موتور را بر عهده دارد. اما اگر این روغن حاوی ذرات فلزی، گرد و غبار یا سایر آلودگیها باشد، نه تنها باعث کاهش اصطکاک نمیشود، بلکه موجب سایش و خوردگی بیشتر قطعات نیز خواهد شد. فیلتر روغن با حذف این ذرات مضر، به حفظ سلامت اجزای داخلی موتور کمک کرده و از فرسودگی زودرس یاتاقانها، پیستونها، میللنگ و سایر قطعات حساس جلوگیری میکند. در نتیجه، موتور میتواند در شرایط بهینهتری کار کند و طول عمر آن افزایش یابد.
-
حفظ کیفیت روغن موتور و افزایش عمر آن
روغن موتور به مرور زمان خواص شیمیایی و فیزیکی خود را از دست میدهد. یکی از دلایل این کاهش کیفیت، تجمع آلودگیها و ناخالصیها در روغن است. اگر این آلودگیها از روغن جدا نشوند، موجب تغییر ویسکوزیته (گرانروی) روغن و کاهش عملکرد آن در روانکاری میشوند. فیلتر روغن با تصفیه مداوم روغن موتور، باعث حفظ کیفیت آن و افزایش طول عمر روغن میشود. این عملکرد موجب میشود تا راننده نیازی به تعویض زودهنگام روغن نداشته باشد و هزینههای نگهداری خودرو کاهش یابد.
-
جلوگیری از تشکیل لجن و رسوبات در موتور
در اثر اکسیداسیون روغن، ترکیب آن با سوخت ناقص و تجمع ذرات معلق، درون موتور لجن و رسوبات تشکیل میشود. این لجنها و رسوبات میتوانند مسیرهای عبور روغن را مسدود کرده و باعث کاهش فشار روغن و در نتیجه اختلال در عملکرد موتور شوند. فیلتر روغن با جذب ناخالصیها و جلوگیری از ورود آنها به مدار روغنکاری موتور، نقش مهمی در کاهش تشکیل لجن و رسوبات دارد. این کار به افزایش عمر قطعات موتور و بهبود عملکرد کلی خودرو کمک شایانی میکند.
-
حفظ فشار مناسب روغن در موتور
سیستم روغنکاری خودرو بر اساس یک فشار مشخص کار میکند. اگر مسیر عبور روغن به دلیل وجود آلودگیها و ناخالصیها مسدود شود، فشار روغن در مدار کاهش مییابد و ممکن است موتور با مشکلات جدی مواجه شود. فیلتر روغن از طریق جذب ناخالصیها و جلوگیری از انسداد مسیرهای روغنکاری، فشار روغن را در حد مطلوب حفظ میکند. این امر از مشکلاتی نظیر داغ شدن بیش از حد موتور و کاهش راندمان آن جلوگیری کرده و عملکرد بهینه آن را تضمین میکند.
سخن آخر
فیلتر روغن یکی از مهمترین قطعات سیستم روانکاری خودرو است که نقش کلیدی در حفظ سلامت موتور و افزایش طول عمر آن ایفا میکند. از تصفیه روغن و جلوگیری از سایش قطعات موتور گرفته تا کاهش مصرف سوخت و حفظ فشار مناسب روغن، همگی از وظایف حیاتی فیلتر روغن هستند. برای حفظ عملکرد بهینه موتور و جلوگیری از خرابیهای زودهنگام، توصیه میشود که فیلتر روغن بهطور منظم و همراه با تعویض روغن موتور تغییر کند. این اقدام ساده میتواند تأثیر چشمگیری در بهبود کارایی خودرو و کاهش هزینههای نگهداری آن داشته باشد.
